خود از طريق شمال بر اطلاعات جغرافيائى ما بيفزود و از طرف ديگر شرح نواحى جنوب تابع رژيم آزادمنش و محبوب كريم خان زند كه با عنوان وكيل يا ريجنت در شيراز حكومت مىنمود به وسيلهء فرانكلين نام انگليسى كه در ارتش هند و انگليس خدمت مىكرد و همچنين كارستن نىبور كه تازه از سفر خود به عربستان بازآمده بود بيان شده است در همين دوره گملن ( gmelin ) و اوليويه به ترتيب مايهء قدر و اعتبار خدمت و كار نويسندگان روس و فرانسه شده‌اند . قرن نوزدهم - در آغاز قرن نوزدهم از دروازهء عهد و زمانى مىگذريم كه ديپلماسى اروپائى راه ورود به ايران را گشود و عده‌اى از جهانگردان پىدرپى از دنبال وزيران مختار و سفرا راه ايران پيش گرفتند و هردو دسته با شور و علاقهء متساوى به تحرير داستان مشاهدات خويش پرداختند . دوبار مأموريت سرجان ملكم يكى در سال 1800 و ديگرى 1810 به تأليف دو كتاب تراوش قلم او منجر گرديد . تاريخ ايران نوشتهء او كه قبل از دورهء تأثير و نفوذ روش علمى در باب تاريخ - نويسى انتشار يافته است ديرزمانى كتاب اساسى به زبان انگليسى راجع به اين موضوع بوده است و « تصويرات ايرانى » « 1 » او كه همزمان با كتاب تاريخ وى منتشر شد از دلپذيرترين تأليفاتى است كه تا حال فراهم شده است . در كتاب يادداشت‌هاى جغرافيائى سروان مكدونالد كه بعدا سر . جى مكدونالد كىنر « 2 » و وزير مختار بريتانيا در تهران شد ، ديرگاهى زينت‌بخش مجموعهء اطلاعات جغرافيايى بوده كه راجع به ايران وجود داشته است . سفرنامه‌ها و كاوش‌هاى چند تن از افسران انگليسى و هندى بخصوص گرنت « 3 » پوتين‌گز « 4 » كريستى « 5 » و مون‌تايث « 6 » تقريبا مقارن زمانى بود كه ناپلئون هيأت فرانسوى ژنرال گاردان را به ايران اعزام داشته بود . او با خود گروهى از نويسندگان رقيب را همراه داشته كه در ميان ايشان ترويل هيه « 7 » ترزل « 8 » تانكوانى « 9 » و دوپره « 10 » را كه اين شخص آخرى بهترين كتاب را تأليف كرده است مىتوان نام برد .

--> ( 1 ) - SKetches of Persia ( 2 ) - Sir J . Macdonald Kinneir ( 3 ) - Grant ( 4 ) - Pottinger ( 5 ) - Christie ( 6 ) - Monteith ( 7 ) - Truilhier ( 8 ) - Trezel ( 9 ) - Tancoigne ( 10 ) - Dupre